Kaldıraç nedir?
Kaldıraç, küçük bir teminatla çok daha büyük bir pozisyonu kontrol etmenizi sağlayan bir çarpandır. «1:100» kaldıraç, yatırdığınız her 1 TL teminatla 100 TL'lik pozisyon taşıyabilmeniz demektir.
Kilitlediğiniz teminata marj denir. Kontrol ettiğiniz toplam büyüklük ise pozisyon büyüklüğü (notional) olarak adlandırılır. Kaldıraç bu ikisi arasındaki oranı belirler:
| Teminatınız (marj) | 10.000 TL |
| Kaldıraç | 1:100 |
| Kontrol ettiğiniz pozisyon | 1.000.000 TL |
Yani 10.000 TL ile piyasada 1.000.000 TL'lik bir varlık taşıyor gibisiniz. Bu, kazancı da kaybı da aynı oranda büyütür — kaldıracın hem cazibesi hem tehlikesi buradadır.
Kaldıraç bir kredi değildir, bir çarpandır
Kaldıraç kazancınızı sihirli biçimde artırmaz; sadece maruz kaldığınız büyüklüğü artırır. Fiyat lehinize giderse kârı, aleyhinize giderse zararı büyütür. Yüksek kaldıraç = yüksek risk.
Marj (teminat) nasıl hesaplanır?
Bir pozisyon açmak için kilitlenmesi gereken teminat şu formülle bulunur:
| İşlem büyüklüğü | 0,50 lot = 50.000 € |
| EUR/TL kuru (varsayım) | 56,00 |
| Pozisyon büyüklüğü | 2.800.000 TL |
| Kaldıraç | 1:100 |
| Gerekli marj | 28.000 TL |
Aynı işlemi 1:200 kaldıraçla açsaydınız gerekli marj yarıya, yani 14.000 TL'ye inerdi. Kaldıraç arttıkça kilitlenen teminat azalır — ama taşıdığınız risk aynı kalır.
Kaldıraç kârı da zararı da büyütür
Kaldıracın en çok yanlış anlaşılan yanı budur. Fiyattaki küçük bir hareket, teminatınıza oranla çok büyük bir yüzdeye dönüşür.
10.000 TL teminat, 1:100 kaldıraç, 1.000.000 TL pozisyon:
| Fiyat %1 lehinize | +10.000 TL (teminatın %100'ü) |
| Fiyat %1 aleyhinize | −10.000 TL (teminatın %100'ü) |
Kaldıraçsız olsaydınız aynı %1 hareket size yalnızca 100 TL kazandırır ya da kaybettirirdi. Kaldıraç bu etkiyi 100 katına çıkardı. Bu yüzden yüksek kaldıraçta pozisyonlar çok hızlı erir.
Hesap göstergelerini okumak
İşlem ekranınızda gördüğünüz kavramlar birbirine bağlıdır. Bunları anlamak, ne zaman risk altında olduğunuzu görmenizi sağlar:
- Bakiye
- Kapanmış işlemler sonrası hesabınızdaki nakit. Açık pozisyonların anlık kârı/zararı buna henüz yansımaz.
- Varlık (Öz kaynak)
- Bakiye ± açık pozisyonların anlık kâr/zararı. Hesabınızın gerçek anlık değeridir.
- Marjin (kullanılan teminat)
- Açık pozisyonlarınız için kilitlenen tutar. Pozisyon kapanınca serbest kalır.
- Serbest Teminat
- Varlık − Marjin. Yeni pozisyon açmak veya mevcut zararı taşımak için kullanılabilir kısım.
Bunların hepsini tek bir sağlık göstergesinde birleştiren değer Marjin Seviyesidir:
Bu oran ne kadar yüksekse o kadar güvendesiniz. %100'e yaklaştıkça teminatınız zararı karşılayamaz hâle gelir ve platform devreye girer.
Teminat tamamlama (margin call) ve stop-out
Pozisyonlarınız zarar ettikçe Varlık düşer, Marjin Seviyesi geriler. Belirli eşiklerde iki mekanizma devreye girer:
- Teminat tamamlama (margin call): Marjin seviyesi uyarı eşiğine (ör. %100) inince, ya teminat eklemeniz ya da pozisyon küçültmeniz beklenir.
- Stop-out: Seviye kritik eşiğe (ör. %50) inerse, platform kalan teminatı korumak için pozisyonları otomatik kapatmaya başlar.
Başlangıç: 100.000 TL Bakiye, açtığınız pozisyon 50.000 TL marj kilitliyor.
| Başlangıç — Varlık / Marjin | 100.000 / 50.000 → %200 |
| 30.000 TL zarar sonrası | 70.000 / 50.000 → %140 |
| 50.000 TL zarar → margin call | 50.000 / 50.000 → %100 |
| 75.000 TL zarar → stop-out | 25.000 / 50.000 → %50 |
Görüldüğü gibi teminat seviyesi düştükçe hareket alanınız hızla daralır. Stop-out, borçlanmanızı önleyen bir korumadır; ama devreye girdiğinde zararınız çoktan büyümüştür. Amaç, oraya hiç yaklaşmamaktır.
Riski yönetmenin pratik yolları
Kaldıraçla çalışırken hayatta kalmanın anahtarı disiplindir. En etkili alışkanlıklar:
- Düşük kaldıraçla başlayın; deneyim arttıkça değil, gerekçeniz olduğunda artırın.
- Her işlemde bir zarar durdur (stop-loss) seviyesi belirleyin ve ona sadık kalın.
- Tek işleme sermayenizin küçük bir oranını riske atın (çoğu profesyonel %1–2 der).
- Serbest teminatınızı tampon olarak koruyun; hepsini pozisyona bağlamayın.
- Marjin seviyenizi düzenli izleyin; %100'e yaklaşıyorsa erken önlem alın.
- Zararı «düzelir» diye büyütmeyin; plan bozulduğunda çıkmak da bir karardır.
Kaldıraç, kaybını göze alamayacağınız parayla kullanılmaz
Yüksek kaldıraç, doğru kullanıldığında bir araç; kontrolsüz kullanıldığında sermayeyi çok hızlı eritebilir. Bu içerik eğitim amaçlıdır ve bireysel yatırım tavsiyesi değildir; karar tümüyle size aittir.